เมื่อสมัยต้นๆ รัชกาลที่ ๕ ที่วัดสระเกศเป็นแหล่งรวมของแร้งจำนวนมาก สาเหตุที่มันมาอยู่ที่วัดนี้ ก็เนื่องจากสมัยนั้น ทางคุกเอาศพนักโทษมาทิ้งที่วัดนี้เพื่อให้เป็นเหยื่อของแร้งกากิน

นอกจากศพของนักโทษแล้ว บางทีศพของคนยากจนซึ่งไม่มีญาติพี่น้อง หรือไม่สามารถจะเผาได้ ก็ถูกนำมาทิ้งไว้ให้แร้งกินเช่นเดียวกัน

วัดสระเกศเป็นวัดที่อยู่ใกล้กับประตูผี ซึ่งเป็นประตูเมืองเพียงประตูเดียว ที่ให้เอาศพของคนที่ตายภายในกำแพงเมืองออกไปเผานอกเมืองตามธรรมเนียมประเพณีแต่โบราณ

ดังนั้น วัดสระเกศจึงเป็นวัดที่ใครๆ ก็พากันเอาศพมาทิ้งหรือมาไว้ที่วัดนี้ เพราะสะดวกในการไปมาในครั้งกระนั้นยิ่งกว่าวัดอื่นๆ

ความจริงที่วัดสระเกศ มีฝูงแร้งคอยกินซากศพคนมาตั้งแต่สมัยรัชกาลที่ ๒ แล้ว เพราะครั้งนั้นได้เกิดอหิวาตกโรคหรือที่เรียกกันในสมัยนั้นว่า “โรคห่า” หรือ “ไข้ป่วงใหญ่” ขึ้นในกรุงเทพฯ และหัวเมืองใกล้เคียง ปรากฏว่ามีคนตายเป็นจำนวนมาก ตามพระราชพงศาวดารกล่าวว่า เพียง ๑๕ วันกว่าๆ เท่านั้น คนตายด้วยโรคนี้เป็นจำนวนถึง ๓ หมื่นคน ถึงขนาดศพที่เอาไปทิ้งไว้ในป่าช้า และศาลาดินวัดสระเกศ วัดบางลำพู (วัดสังเวชฯ) วัดบพิตรภิมุข วัดปทุมคงคา และวัดอื่นๆ อีกหลายวัด กองเป็นภูเขาเลากาจนศพก่ายกันเหมือนกองฟืน แม้แต่ในแม่น้ำลำคลองก็เต็มไปด้วยซากศพจนใช้กินใช้อาบไม่ได้

โดยเฉพาะที่วัดสระเกศ เนื่องจากมีศพมากกว่าวัดอื่นๆ ไม่สามารถที่จะเผาและฝังได้ทันที จึงต้องขุดหลุมขนาดใหญ่ แล้วเอาศพทิ้งลงไปในหลุมสุมกันอยู่อย่างนั้น จนมีฝูงแร้งกาและหมามาลงมากินเป็นประจำ

มีเรื่องเล่าว่า แร้งที่มาลงกินศพที่วัดสระเกศตัวหนึ่ง เป็นแร้งที่อยู่ถึงเมืองพิจิตรโน่น แร้งตัวนี้มีชื่อว่า “หงส์ทอง” เป็นแร้งที่พระภิกษุเมืองพิจิตรรูปหนึ่งเลี้ยงไว้จนเชื่องตั้งแต่ยังเป็นลูกแร้ง โดยพระภิกษุรูปนั้นได้เอาผ้าแดงผูกคอไว้เป็นเครื่องหมาย

สาเหตุที่ทราบว่าเป็นแร้งเมืองพิจิตร ก็เนื่องพระภิกษุรูปนั้นลงมากรุงเทพฯ ซึ่งการเดินทางในสมัยนั้นต้องมาทางเรือเป็นแรมเดือน ได้มาพบหงส์ทองของท่านกำลังจิกกินซากศพที่วัดสระเกศเข้าโดยบังเอิญ

เรื่องแร้งวัดสระเกศนี้ จากในหนังสือนาวิกะศาสตร์เรื่อง “ฝรั่งเศส-สยาม ร.ศ. ๑๑๒” ซึ่งเป็นรายงานของเรือเอก หลุยส์ ดารติช ดูฟูรเนต์ ผู้บังคับการเรือโคเมตของฝรั่งเศสที่เดินทางเข้ามากรุงเทพฯ ระหว่างเกิดกรณีพิพาทเรื่องดินแดนทางฝั่งซ้ายของแม่น้ำโขง แล้วผู้นำเที่ยวได้พามาที่วัดสระเกศ ได้บรรยายถึงสภาพของแร้งวัดสระเกศและสถานที่ทิ้งศพไว้ว่า

เมื่อได้เห็นและได้กลิ่นซากศพ ภาพนกอันน่าเกลียด ซึ่งกำลังเกาะอยู่บนหลังคาวัดผุๆ พังๆ เพื่อคอยอาหารของมัน และได้ฟังคำอธิบายจากพระภิกษุรูปร่างพิลึกน่ากลัว ในบริเวณอันน่าสลดใจนี้ ก็ได้ทำให้เกิดความอึดอัดใจเสมือนฝันร้าย และกล่าวว่าสภาพที่นี้เป็นนรกอเวจีส่วนหนึ่ง ซึ่งเป็นบริเวณที่ประหลาดที่สุดของกรุงเทพฯ

เรือเอก หลุยส์ ดารติช ดูฟูรเนต์ ยังได้ระบายความรู้สึกในเรื่องการทิ้งศพให้แร้งกินว่า กรุงเทพฯ มีทั้งอาระธรรมสมัยเก่ากับอารยะธรรมสมัยใหม่ควบคู่กันไป เพราะกรุงเทพฯ สมัยนั้น มีไฟฟ้าใช้แล้ว ตามถนนสายต่างๆ มีรถรางไฟฟ้าวิ่ง มีสายโทรเลข โทรศัพท์ระเกะระกะทั่วๆ ไป มีเรือจอดในแม่น้ำ มีโรงทหารแบบยุโรป และใช้ปืนเล็กแบบใหม่สุด แม้แต่รถไฟก็มีวิ่ง ซึ่งสิ่งเหล่านี้เป็นความเจริญแบบใหม่ที่ไทยนำมาใช้ แต่ก็ยังมีความรู้สึกนึกคิด จารีตประเพณีโบราณระคนปนอยู่ด้วย เช่น การทิ้งซากศพให้แร้งกิน เป็นต้น

สะพานข้ามแม่น้ำกก ในอดีดคนเชียงรายจะเรียกว่า “ขัวเหล็ก” ซึ่งเป็นสะพานที่ใช้โครงสร้างเป็นเหล็กโค้งอยู่ 3 ช่วง เป็นสะพานในลักษณะแบริ่ง คานเหล็ก โดยพื้นจะปูด้วยไม้เป็นท่อนๆ

สะพานข้ามแม่น้ำกกมีความกว้างขนาดให้ เกวียนข้ามผ่านได้ สะพานนี้เคยถูกทิ้งระเบิดในช่วงสงครามโลกครั้งที่ 2 แต่ก็สามารถซ่อมแซมได้ และมีการซ่อมแซมอีกครั้งในช่วงปี พ.ศ. 2495 – 2496 เพื่อให้ตัวสะพานมีความแข็งแรง และรองรับรถยนต์ รถบรรทุก ที่เริ่มมีมากขึ้นในเชียงราย จนกระทั้งปี พ.ศ. 2512 สะพานแห่งนี้ได้ถูกรื้อออก และสร้างเป็นสะพานคอนกรีตแทน ความสวยงามและความคลาสสิกของสะพานทำให้คนในยุคนั้นนิยมมาถ่ายรูปกันมากที่บริเวณสะพาน แม้กระทั่งภาพของตัวสะพานและวิวทิวทัศน์รอบข้างก็ได้ถูกนำไปเป็น ส.ค.ส. ที่ได้รับความนิยมอย่างมากของคนเชียงรายในยุคนั้น

ภาพในอดีตชาวเชียงรายนิยมมาถ่ายรูปกับสะพานแม่น้ำกก เอื้อเฟื้อภาพโดย คุณสุนันท์ จริยพงษ์ไพบูลย์

ภาพเหตุการณ์ที่ยังคงจารึกในหัวใจของประชาชนชาวเชียงรายโดยที่กาลเวลาไม่สามารถลบเลือนไปได้ คงจะไม่มีเหตุการณ์ไหนสำคัญเท่าครั้งที่พระบาทสมเด็จพระเจ้า อยู่หัวฯ พร้อมด้วยสมเด็จพระนางเจ้าพระบรมราชินีนาถ ทรงเสด็จประพาสหัวเมืองฝ่ายเหนือเป็นครั้งแรก ซึ่งระยะเวลานั้นก็ผ่านล่วงมานานแล้ว ในวันที่ 10 มีนาคม พ.ศ.2501

(ภาพนี้ชาวบ้านที่รอรับเสด็จได้ถวายสิ่งของ และดอกไม้ เอื้อเฟื้อภาพโดย ร้านทองทรรศนีย์ แม่จัน)

ภายในตัวเมืองและหลายๆอำเภอรอบนอกดูจะคึกคักเป็นพิเศษ หลังจากที่ได้ทราบข่าวว่าพระองค์ท่านจะเสด็จมายังจังหวัดเชียงรายแห่งนี้ ตามถนนหนทางสายหลักต่างๆ แน่นขนัดไปด้วยผู้คนที่รอรับเสด็จ พร้อมทั้งยังมีการประดับประดาด้วยซุ้มต่างๆ เพื่อแสดงความจงรักภักดีที่มีต่อพระองค์ และภายในตัวเมืองนั้นยิ่งแน่นขนัดไปด้วยผู้คนที่ต่างจับจองที่เพื่อเข้าเฝ้าพระองค์ท่านให้ใกล้ที่สุด โดยเฉพาะบริเวณอาคารศาลากลางจังหวัดหลังเดิมที่เป็นที่ประทับของพระองค์ท่าน

หลังจากพระองค์ท่านเสด็จมาถึงได้ทรงทักทายพสกนิกรตามรายทางที่ต่างเข้าเฝ้าอย่างเนื่องแน่น จากนั้นจึงได้เสด็จสู่พลับพลาที่ประทับบริเวณศาลากลาง (หลังเก่า) ซึ่งมีพสกนิกรมากมายคอยชมพระบารมี สำหรับประชาชนทั่วไปคงจะไม่มีสิ่งใดบรรยายความรู้สึกได้ดีถึงความปลื้มปิติที่ได้ยลพระพักตร์ของพระองค์ท่าน ทำให้ความเหน็ดเหนื่อยในการเดินทางรอนแรมมาจากอำเภออื่นนั้นหายเป็นปลิดทิ้ง โดยเฉพาะการที่พระองค์ท่านทรงทักทายพสกนิการด้วยความห่วงใย จนเส้นเชือกที่ขึงไว้นั้นไม่สามารถขวางกั้นความจงรักภักดีที่มีต่อพระองค์ท่านได้ พระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัวพร้อมด้วยสมเด็จพระนางเจ้าพระบรมราชินีนาถทรงประทับแรมศาลากลางจังหวัดเชียงราย แล้วเสด็จพระราชดำเนินต่อไปยังชายแดนแม่สาย ในวันที่ 11 มีนาคม พ.ศ. 2501 และในวันที่ 12 มีนาคม พ.ศ.2501 ทรงเสด็จพระราชดำเนินต่อไปยังอำเภอพะเยา (ปัจจุบันเป็นจังหวัดพะเยา) เพื่อเยี่ยมเยือนพสกนิกรต่อไป

ถึงแม้ว่ากาลเวลาจะผ่านมานานกว่า 50 ปี หลายสิ่งแปรเปลี่ยนไป แต่ภาพเหตุการณ์เมื่อวันที่ 10 มีนาคม 2501 ยังคงอยู่ในหัวใจของพสกนิกรชาวเชียงราย คุณยาย ประนอม ตรีวรรฒวงศ์ กล่าวถึงความรู้สึกในวันนั้นว่า ตนดีใจมาก เมื่อทราบข่าวดังนั้นในวันที่พระองค์เสด็จมาจึงไม่เป็นอันทำอะไรคิดอยู่เพียงอย่างเดียวว่าอยากเป็นคนแรกที่มาถึงบริเวณศาลากลางจังหวัด และ อยากอยู่ด้านหน้าเพื่อที่จะได้ใกล้ชิดพระองค์ท่านมากที่สุด หลังจากจบประโยคคุณยายประนอมก็บรรยายภาพเหตุการณ์ในวันนั้นราวกับกาลเวลา หมุนย้อนกลับสู่วันนั้นอีกครั้ง พอพระองค์ท่านมาถึงทุกคนต่างแสดงความยินดีเป็นอย่างยิ่ง บางคนก็หยิบผ้าเช็ดหน้าขึ้นมาปูเพื่อให้พระองค์ท่านได้ทรงก้าวประทับ ซึ่งพระองค์ท่าน ก็เมตตาเป็นล้นพ้นได้ทรงทักทายพสกนิกรโดยไม่ถือพระองค์ โดยเฉพาะผู้สูงอายุที่พระองค์ท่านทั้งสองทรงตรัสถามทุกข์สุขด้วยความเมตตายิ่ง คุณบุษรา มาลารัตน์และคุณอมรรัตน์ ดารายน ผู้ซึ่งมีโอกาสได้เข้าเฝ้าพระองค์ท่านกล่าวว่า เป็นความรู้สึกปลาบปลื้มใจที่ได้เห็นพระพักตร์ของพระองค์ท่านทั้งสองถึงแม้ว่าเวลานั้นทั้งสองยังเป็นเด็กอยู่ก็ตามแต่ความทรงจำที่มีต่อพระองค์ท่านไม่เคยลบเลือนหายไปเลย ซึ่งคุณอมรรัตน์ ได้เล่าให้ฟังว่า ในตอนนั้นป้ามีภูมิลำเนาอยู่ที่อำเภอเทิง พอได้ข่าวว่าพระองค์ท่านจะเสด็จมาต่างก็พากันดีใจ หลายคนในหมู่บ้านจึงเดินทางมายังตัวจังหวัด แต่ในขณะนั้นรถรายังไม่ค่อยมีและถนนหนทางยังเป็นดินลูกรังการเดินทางจึงต้องใช้เกวียนเป็นพาหนะ ซึ่งการเดินทางก็ต้องใช้เวลากว่าสามวันเลยทีเดียว แต่พอเห็นพระองค์ท่านเท่านั้นเอง ความเหนื่อยก็หายไปเป็นปลิดทิ้ง คุณป้ากล่าวด้วยรอยยิ้ม

*ภาพทั้งสองพระองค์ทรงทักทายพสกนิกรที่มารับเสด็จ เอื้อเฟื้อภาพโดย คุณเศรณีย์ พนัชธาดา

*ภาพพระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัวฯ พร้อมด้วยสมเด็จพระนางเจ้าพระบรมราชินีนาถ ทรงเสด็จยังศาลากลาง(หลังเก่า)จังหวัดเชียงราย เอื้อเฟื้อภาพโดย ร้านทองทรรศนีย์ แม่จัน

*ทรงทักทายพสกนิกรที่อำเภอแม่จัน เอื้อเฟื้อภาพโดย ร้านทรงทรรศนีย์

*ทั้งสองพระองค์ขณะทรงประทับบนที่ว่าการอำเภอแม่สายเพื่อให้พสกนิกรชาวแม่สายได้ชมพระบารมี เอื้อเฟื้อภาพโดย ร้านทองทรรศนีย์ แม่จัน

ขอขอบคุณ oldchiangrai.com

พระเจ้าอยู่หัว ทรงพระสุหร่าย แผ่นอิฐพระสถูป

พระบาทสมเด็จพระปรมินทรมหาภูมิพลอดุลยเดช ทรงพระสุหร่ายและเจิมแผ่นอิฐ ที่นำมาจากพระสถูป (เจดีย์พระสถูปสมเด็จพระนเรศวรมหาราช) ที่เมืองหาง รัฐไทยใหญ่ (รัฐฉาน)

เจดีย์พระสถูปสมเด็จพระนเรศวรมหาราช รัฐฉาน “ชโยเดีย ตั๊ดมู อ๊กกุ ตองเจ เจดีย์พระสถูปสมเด็จพระนเรศวรมหาราช ในเมืองหาง รัฐฉาน”